معامله قرن؛ بررسی ابعاد و روندها

دسته: آسیا , آفریقا , اسلاید , اعلامیه ها , تازه های محصولات علمی , تحلیل‌ها و دیدگاه‌ها , رصد اندیشکده ها
بدون دیدگاه
سه شنبه - ۲۸ فروردین ۱۳۹۷

 

نویسنده: محمد ابو سعده

عنوان:

تحولات در سرزمین‌های اشغالی فلسطین و موضوعی که تحت عنوان «معامله قرن» از سوی امریکا و کشورهای منطقه‌ای آن مطرح و دنبال می‌شود،‌ اخیراً به شکل گسترده‌ای در محافل رسانه‌ای موردتوجه قرار گرفته است که از همین رو بررسی ابعاد این موضوع اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. البته عنوان «معامله قرن» چیز جدیدی نیست و پیش‌تر هم در سال ۲۰۰۶ ایهود اولمرت نخست‌وزیر وقت رژیم صهیونیستی به توافق‌هایی که بین او و محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین محقق شده بود عنوان معامله قرن را داده بود. اکنون بار دیگر این دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات‌متحده امریکا است که موضوع را دوباره مطرح کرده و به دنبال این است تا فضای منطقه‌ای و بین‌المللی مناسبی برای ایده خود ایجاد کند.

 

 

محورهای معامله

اول: محور ژئوپلیتیک

در این زمینه راه‌حل‌هایی که برای حل مسئله فلسطین مطرح شده است را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد:

الف. طرح ژنرال گیورا ایلاند که بر اساس آن بخش قابل‌توجهی از سنا به نوار غزه اضافه می‌شود و یک بندر و فرودگاه بین‌المللی هم برای طرف فلسطینی ایجاد می‌گردد. در مقابل ۶۰۰ کیلومتر از صحرای نقب در جنوب اسرائیل به مصر داده می‌شود.

ب. طرف آویگدور لیبرمن وزیر جنگ رژیم صهیونیستی که در سال ۲۰۰۴ مطرح شده است و بر اساس آن شهرک‌های کرانه باختری به‌عنوان بخشی از خاک اسرائیل در نظر گرفته می‌شود و در مقابل مناطقی که فلسطینیان ساکن آن هستند و تحت کنترل اسرائیل می‌باشد (مناطق موسوم به مثلث) به‌عنوان بخشی از کشور فلسطین به‌حساب می‌آید.

ج. طرح نفتالی بنت، از وزیران دولت نتانیاهو و عضو کابینه امنیتی اسرائیل،‌ که در سال ۲۰۱۶ ارائه شد و بر اساس آن منطقه موسوم به «منطقه c» در کرانه باختری که حدود ۶۱ درصد کرانه باختری را شامل می‌شود به اسرائیل الحاق می‌گردد.

د. طرح اسرائیل کاتس، وزیر ارتباطات دولت نتانیاهو،‌ که در خصوص نوار غزه است و شامل ساخت جزیره‌هایی دست‌ساز در فاصله ۴.۵ کیلومتری ساحل غزه می‌شود. بر اساس این طرح یک بندر،‌یک نیروگاه و یک فرودگاه برای فلسطینیان ایجاد می‌گردد.

دوم؛ بندهای معامله

طبق آنچه که از سوی صائب عریقات مذاکره‌کننده ارشد فلسطینی مطرح‌شده،‌ طرح جدید دارای ۱۲ بند است:

-به رسمیت شناخته شدن قدس به‌عنوان پایتخت اسرائیل

-ایجاد پایتخت جدیدی برای فلسطین در نزدیکی قدس

– موافقت دولت ترامپ با انضمام شهرک‌ها به اسرائیل

-همکاری امنیتی اسرائیل و فلسطین به‌عنوان شرکای صلح.

-خروج نیروهای اسرائیلی و استقرار آن‌ها در مناطقی خارج از مناطق موسوم به «الف» و «ب» در کرانه باختری.

– به رسمیت شناخته شدن اسرائیل از سوی کشورهای دیگر به‌عنوان کشور ملت یهود و به رسمیت شناخته شدن فلسطین به‌عنوان کشور ملت فلسطین

– تضمین آزادی عبادت در تمام مکان‌های مقدس و حفظ وضعیت موجود در آن‌ها

– اختصاص مناطقی از دو بندر اسدود و حیفا و فرودگاه لد برای استفاده طرف فلسطینی

-ایجاد گذرگاهی امن بین کرانه باختری و نوار غزه زیر نظر اسرائیل

– کنترل اسرائیل بر حریم آبی و هوایی منطقه‌ای بدون اجحاف به‌طرف فلسطینی

– ایجاد راه‌حل عادلانه‌ای برای قضیه آوارگان خارج از فلسطین.

سوم: مصر و معامله قرن

مصر معمولاً مخالف این است که فلسطینیان غزه به‌زور به بخشی از سینا منتقل شوند؛ این کشور ترجیح می‌دهد با اعمال فشارهای سیاسی به تشکیلات خودگردان فلسطین و جنبش حماس موافقت آن‌ها با موضوع معامله قرن گرفته شود؛ و در مقابل طرفدار این است که در سینا امتیازهایی اقتصادی به تشکیلات خودگردان فلسطین داده شود. ضمن اینکه مصر خواستار این است که کنترل امنیتی خود بر سینا را داشته باشد.

چهارم: اردن و معامله قرن

اردن از دو نگاه مثبت و منفی به معامله قرن نگاه می‌کند؛ از یک‌سو امتیازهای اقتصادی که فلسطینیان داده می‌شود می‌تواند امتیازهایی هم برای اردنی‌ها در پی داشته باشد. ضمن اینکه این کشور می‌تواند با تحقق این معامله از هزینه‌های ناشی از حضور ۷۰ هزار خانواده فلسطینی رها شود.

اما در سوی مقابل این نگرانی هم برای اردنی‌ها وجود دارد که امنیت ملی آن تحت‌الشعاع این ماجرا قرارگیرد و یا اینکه تشکیلات خودگردان دچار فروپاشی شود و این کشور دوباره مجبور به پذیرش مسئولیت فلسطینیان کرانه باختری گردد.

پنجم؛ ابعاد سیاسی معامله قرن

در تمام آنچه که با عنوان طرح‌های سیاسی برای حل مسئله فلسطینان و رژیم صهیونیستی مطرح شده، روی یک موضوع تأکید ویژه‌ای شده است و آن لزوم گسترش روابط و عادی شدن روابط بین کشورهای عربی و این رژیم می‌باشد؛ اما در طرح معامله قرن تأکید بر این است که قبل از اجرایی شدن این طرح موضوع عادی شدن روابط بین اعراب و اسرائیل به سرانجام برسد؛ موضوعی که بسیار حساس و خطرناک است و این احتمال وجود دارد که درنتیجه چنین چیزی کشورهای عربی اساساً از موضوع فلسطین کنار بروند و درنتیجه طرف حساب فلسطینیان خود اسرائیل باشد تا اینکه هرآنگونه که می‌خواهد با مسئله فلسطین برخورد کند.

یکی از دیگر از پرونده‌های مهمی که در این زمینه وجود دارد،مسئله آوارگان فلسطینی می‌باشد. حساسیت‌ها نسبت به این موضوع زمانی بیشتر شده است که امریکا تصمیم گرفته است تا از کمک‌های خود به سازمان امدادرسانی به آوارگان به شکل قابل ملاحظه‌ای کم کند.

این در حالی است که رژیم صهیونیستی هم از منظر «منازعه جمعیتی» به مسئله آوارگان فلسطینی نگاه می‌کند و سعی بر این دارد تا به هر شکل ممکن از بازگشت آوارگان فلسطینی جلوگیری کند.

بنابراین مسئله آوارگان فلسطینی یکی از چالش‌های اصلی برای اجرایی شدن هرگونه سازشی می‌باشد و به‌سختی می‌توان برخی کشورها را راضی کرد که حاضر به پذیرش فلسطینیان به‌صورت دائمی در خاک خود باشند. چرا که فلسطینیان در کشورهایی مثل اردن، لبنان و سوریه جمعیت زیادی را تشکیل می‌دهد و گاهی بیشتر از جمعیت کشور میزبان هم هستند.

ششم: موانع موفقیت طرح معامله قرن

حساسیت موضوع باعث شده است تا مجموعه‌ای از موانع پیش روی اجرای طرح معامله قرن وجود داشته باشد:

-چالش‌های پیش روی رژیم صهیونیستی؛ در این زمینه می‌توان به اتهام‌های فساد متعددی که به نتانیاهو واردشده،‌ مشخص نبودن آینده سیاسی او، ضعف رهبران سیاسی که پس از نتانیاهو می‌آیند،‌ احتمال رخ دادن جنگی بین اسرائیل با یکی از طرف‌ها – که می‌تواند این طرح را از دور خارج کند – اشاره کرد.

– چالش‌های داخلی امریکا؛ در این زمینه می‌توان به اقدامات عجولانه دولت ترامپ درخصوص معامله قرن و‌ عدم هماهنگی بین‌المللی نسبت به موضوع اشاره کرد.

– موضع رسمی طرف فلسطینی نسبت به این موضوع از دیگر چالش‌ها به‌حساب می‌آید. از نگاه فلسطینیان چنین طرحی بسیار خطرناک است و هدف آن از بین بردن آرمان فلسطین و پایان دادن به آن می‌باشد. درواقع به‌رغم اختلافات سیاسی که در داخل فلسطینیان نسبت به این موضوع وجود دارد، نگرش کلی نسبت به ماجرا به‌گونه‌ای است که به اتخاذ یک موضع مخالف در قبال آن منجر شده است.

– چالش مشروعیت بین‌المللی؛ تصمیم‌گیری‌هایی که از سوی ترامپ صورت می‌گیرد به‌گونه‌ای است که در تعارض با قطعنامه‌ها و قوانین بین‌المللی می‌باشد که تأثیر مستقیمی بر پذیرش طرح در سطح جهانی دارد.

 

 مرکز مطالعات مصر

ترجمه و خلاصه توسط گروه غرب آسیا و شمال آفریقای  موسسه

مسئولیت کامل مطالب ارایه شده در بخش رصد اندیشکده های خارجی به عهده نویسنده یا نویسندگان آنها است و هدف موسسه صرفا آشنایی با نوع نگاه و رویکرد آنها است.

 

 


نوشته شده توسط:دکتر قاسمی - 474 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: 311
برچسب ها:
دیدگاه ها