تاریخچه پیچیده و طولانی روابط ایران و افغانستان

دسته: اسلاید
بدون دیدگاه
چهارشنبه - ۲۴ مرداد ۱۳۹۷

 

[۱]

نوشته‌ی اسکات ووردن[

موضوع: روابط افغانستان و ایران و منافع ایالات‌متحده در افغانستان

گزارش متن

ایران و افغانستان به‌عنوان همسایگانی با ۵۸۵ مایل مرز، دارای پیشینه‌ی تعاملیِ چند هزارساله هستند. بااین‌حال از سال ۱۹۷۹ یعنی هم‌زمان با وقوع انقلاب ایران و تهاجم شوروی به افغانستان، روابط بین تهران و کابل کاهش‌یافته است و پس از حمله‌ی آمریکا به افغانستان مجموعه‌ای از معادلات جدید بر روابط دو کشور تأثیر گذاشته است. با توجه به اهمیت این ارتباط تحلیل حاضر تلاش دارد تا موضوعات زیر را در قالب سؤال و پرسش موردبررسی قرار دهد: رابطه پیچیده بین دو کشور ایران و افغانستان، نحوه نفوذ ایران در افغانستان و حوزه‌ی همپوشانی و جدایی منافع ایالات‌متحده و ایران در ارتباط با افغانستان.

تحلیل متن

نویسنده در قالب پرسش و پاسخ‌های زیر به بررسی رابطه پیچیده بین دو کشور ایران و افغانستان، نحوه نفوذ ایران در افغانستان و حوزه‌ی همپوشانی و جدایی منافع ایالات‌متحده و ایران در ارتباط با افغانستان پرداخته است.

در سال ۲۰۱۸ وضعیت روابط بین حکومت سنی افغانستان و حکومت شیعه ایران چگونه است؟ در چه موضوعاتی مشارکت دارند؟ و در چه مسائلی دچار اختلاف هستند؟

امروزه، روابط دو کشور به‌طورکلی مثبت است، هرچند که با اصطکاک‌هایی نیز مواجه است. از سال ۱۹۷۹، بزرگ‌ترین منبع تنش دخالت نیروهای شبه‌نظامی تحت نفوذ ایران در افغانستان بوده است. جمعیت ایران عمدتاً شیعه است، درحالی‌که افغانستان حداقل ۸۵ درصد سنی و حدود ۱۰ درصد شیعه دارد[۳]. در ابتدا اختلاف فرقه‌ای منبع اصلی تنش نبود و بارها تهران با تاجیک‌ها و پشتون‌های سنی متحد شده است. بااین‌حال، از دهه ۱۹۹۰، ایران افغانستان را به‌عنوان یک پناهگاه برای افراط‌گرایان سنی موردتوجه قرار داد و تنش بین دو طرف در سال ۱۹۹۸ یعنی زمانی که طالبان ۹ دیپلمات ایرانی را که در کنسولگری ایران در شمال مزار شریف به قتل رساند اوج یافت. همچنین در طول چند دهه، تهران از قوم هزاره، اقلیت شیعه و سومین گروه قومی در افغانستان حمایت کرده است که زمینه‌ساز تنش بوده است. بااین‌وجود رابطه ایران با طالبان از زمانی که ایالات‌متحده و نیروهای ناتو در افغانستان ماندند تغییر کرد و تهران طالبان را به‌عنوان یک ابزار مفید برای مقابله با نفوذ ایالات‌متحده در مرزهایش موردتوجه قرار داد.

بزرگ‌ترین مسائل امنیتی بین دو کشور چیست؟

قاچاق مواد مخدر یک مشکل عمده در مرز دو کشور است. افغانستان حدود ۹۰ درصد از تریاک غیرقانونی جهان را تولید می‌کند که بیشتر آن‌ها از طریق ایران به سایر نقاط جهان فروخته می‌شود. ایران ادعا کرده است که بین سال‌های ۱۹۷۹ و ۲۰۰۹ تقریباً ۴۰۰۰ نیروی امنیتی خود را در مبارزه با قاچاقچیان مواد مخدر ازدست‌داده است. وضعیت پناهندگان افغان در ایران نیز یکی دیگر از معضلات امنیتی است. ایران بین یک تا سه میلیون پناهنده افغانی را میزبانی می‌کند که یک چالش‌های امنیتی را برای این کشور به دنبال دارد. بحران آب سومین مسئله مرزی است. منابع آبی از کوه‌های افغانستان به ایران وارد می‌شود و اشرف غنی بارها اعلام کرده که جریان آب را به ایران متوقف می‌کند.

رابطه‌ی اقتصادی بین این دو کشور همسایه چگونه است؟

روابط تجاری بین دو کشور عمدتاً یک‌طرفه است. تا سال ۲۰۱۸، ایران با سبقت گرفتن از پاکستان به بزرگ‌ترین شریک تجاری افغانستان تبدیل شده است. بین مارس ۲۰۱۷ تا مارس ۲۰۱۸، صادرات کالاهای ایران به افغانستان حدود ۲ میلیارد دلار بوده است. واردات افغانستان از ایران بیشتر شامل مصالح ساختمانی، شکلات و کالاهای الکتریکی بوده است و تره‌بار و میوه، آجیل، فرش، پنبه، پشم و پوست حیوانات را نیز به ایران صادر کرده است.

ایران چگونه نفوذ خود را در افغانستان تحقق می‌بخشد؟ در چه حوزه‌هایی تلاش‌های تهران بیشتر قابل‌مشاهده است؟ چه کشورهایی با ایران رقابت می‌کنند؟

ایران بیشتر به دنبال ثبات در این کشور است و بنابراین تلاش نکرده است تا به‌طور اساسی سیاست‌های افغانستان را مختل کند. این ثبات در ابتدا مبتنی بر سرمایه‌گذاری  روی سیاستمداران مجاهدین هزاره و جنگ‌سالاران گروه اتحاد شمال بوده است. همچنین همکاری با طالبان نیز به‌عنوان بخشی از این استراتژی استفاده شده است. تهران همچنین مدارس و رسانه‌های افغانستان را پشتیبانی می‌کند. پاکستان و پس‌ازآن ایالات‌متحده رقیب اصلی ایران برای نفوذ در افغانستان هستند. پاکستان به‌طور عمده در پراکسی‌های سنی سرمایه‌گذاری کرده است.

تا چه میزان منافع ایالات‌متحده و ایران در افغانستان همپوشانی دارد؟

منافع آن‌ها به طرز شگفت‌انگیزی همپوشانی دارد. ایران در فرایند هماهنگی با ایالات‌متحده برای ایجاد یک دولت پس از نابودی طالبان در سال ۲۰۰۱ نقش اساسی داشت. همچنین مذاکرات جواد ظریف نقش محوری در متقاعد کردن اپوزیسیون اتحاد شمال جهت پذیرش نامزدی حامد کرزای، به‌عنوان رئیس‌جمهوری افغانستان ایفا کرد. بااین‌حال، منافع ایالات‌متحده و ایران عمیقاً به‌وسیله‌ی حضور نظامی ایالات‌متحده در افغانستان فاصله گرفته است. ایران معتقد است که ایالات‌متحده قصد دارد حضور نظامی خود را در آنجا برای استفاده بالقوه علیه ایران حفظ کند.

نتیجه ارائه‌شده

روابط ایران و افغانستان در حال حاضر مثبت است و ایران تلاش دارد تا از طریق حمایت از شبه‌نظامیان شیعی در این کشور نفوذ داشته باشد. مسئله‌ی آب، مواد مخدر و پناه‌جویان افغان از مهم‌ترین مسائل امنیتی بین دو کشور محسوب می‌شوند. همچنین منافع آمریکا و ایران در افغانستان از یک‌سو دارای همپوشانی بوده است و از سویی نیز در تقابل باهم قرار داشته است. همپوشانی منافع مربوط به ثبات و تقابل منافع مربوط به حضور نیروهای نظامی آمریکا در افغانستان است.

 

موسسه‌ی صلح ایالات‌متحده/گزارش/

ترجمه و خلاصه توسط موسسه مطالعات راهبردی جهان‌پژوه

مسئولیت کامل مطالب ارایه شده در بخش رصد اندیشکده های خارجی به عهده نویسنده یا نویسندگان آنها است و هدف موسسه صرفا آشنایی با نوع نگاه و رویکرد آنها است

 

 

 

[۱] https://www.usip.org/index.php/publications/2018/06/iran-and-afghanistans-long-complicated-history

[۲] Scott Worden

[۳] – البته شیعیان افغانستان در حقیقت چیزی بیش از ۲۵ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند هرچند که در این کشور آمار دقیقی از سرشماری نفوس و مسکن در دست نیست.


نوشته شده توسط:دکتر قاسمی - 474 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: 258
برچسب ها:
دیدگاه ها