پس از گذشت یک سال شکاف میان کشورهای حوزه خلیج‌فارس هنوز وجود دارد

دسته: آسیا , اسلاید , اعلامیه ها , پربیننده ترین مطالب , تحلیل‌ها و دیدگاه‌ها , رصد اندیشکده ها
بدون دیدگاه
سه شنبه - ۱۶ مرداد ۱۳۹۷

 

[۱]

نوشته جین کنین موت[۲]/

موضوع: نه قطر و نه کشورهای بایکوت کننده قطر هنوز به این ضرورت نرسیده­اند که به منازعه پایان دهند.

گزارش متن

یک سال قبل چهار کشور عربستان سعودی، بحرین، مصر و امارات متحده عربی اعلام کردند که روابط دیپلماتیک، تجارت و حمل‌ونقل خود با قطر را تا زمانی که راه­حلی برای حل این اختلافات ایجاد نشود، قطع می‌کنند. آن‌ها قطر را به حمایت از افراط‌گرایی متهم کردند و از قطر خواستند روابطش با ایران و ترکیه را قطع کند، شبکه الجزیره را ببندد، از اخوان المسلمین حمایت نکند. به‌خصوص امارات متحده که اخوان را متهم به تلاش برای کودتا در کشور خود در سال ۲۰۱۳ می­دانست بر این امر تأکید داشت.

کشورهای غربی تلاش کمی برای حل این منازعه انجام دادند، رفتار آمریکا از همان شروع متناقض بود درحالی‌که مهم‌ترین کشور برای حل‌وفصل این منازعه است. کشورهای اروپایی از شکاف به وجود آمده تأسف خوردند اما بیشترین تمرکز خود را در روابط تجاری و انرژی با هر دو کشور گذاشتند. ازنظر اروپایی­ها دو طرف تمایلی برای حل منازعه ندارند. آن‌ها بیشترین تلاش خود را بر این گذاشته­اند که بدانند چگونه بر مشارکت فزاینده جدید امارات متحده و عربستان سعودی تأثیر بگذارند. در این اثنا هیچ‌کدام از کشورها ضرورتی برای رفع مخاصمه ندارند.

قطر که ابتدا با این بایکوت ضربه سنگینی خورد در حال حاضر به مرحله تثبیت موقعیت رسیده است و از مسیرهای تجاری جدید استفاده می­کند خط هوایی آن به کار خود ادامه می­دهد؛ و بندرهای ایران، ترکیه و عمان مسیرهای مستقیم قطر به سمت آسیا را ایجاد کرده­اند. صادرات نفت و گاز طبیعی آن صورت می­گیرد حتی امارات به دلیل نیاز خود هنوز از قطر گاز وارد می­کند. مصری‌ها هم کارشناسان خود را در قطر نگه‌داشته‌اند.

در کل این شکاف در بلندمدت عوامل پیچیده­ای را وارد خاورمیانه می­کند و در تقسیم‌بندی‌های نیروهای شاخ آفریقا تأثیر می­گذارد. این کشورها در یمن، سوریه و عراق دارای منافع مشترک هستند. در این میان در کشورهایی مانند تونس، مراکش اردن و حتی الجزایر سعی می­کنند تعادلی میان گروه‌های اسلام‌گرا و سکولار به وجود بیاورند، هرچند این امر بر فرقه­گرایی و منطقه­گرایی تأثیر می­گذارد. این کشورها یاد گرفتند در شکاف­های جدید منطقه­ای توانایی مقابله با فشارهای بیرونی را داشته باشند.

تحلیل متن

بعد از گذشت یک سال از بایکوت و محاصره قطر توسط چهار کشور عربی و عدم موفقیت آن‌ها در متقاعد کردن قطر به پذیرش خواسته­های آن‌ها و نزدیکی بیش از گذشته قطر به ایران و ترکیه بیانگر شکست سیاست­های تهاجمی، غیرقانونی و به‌دوراز آینده­نگری عربستان سعودی و امارات متحده عربی است. عربستان و امارات که همراهی ایالات‌متحده و رژیم صهیونیستی را دارند و با استفاده از منابع مالی و انرژی خود اروپائیان را ساکت نگه‌داشته‌اند در پی برهم زدن توازن قوای منطقه­ای به نفع خود هستند و از همه تواند و نیروی خود برای محدود کردن نقش و نفوذ ایران در منطقه استفاده می­کنند. امارات و عربستان توان تحمل سیاست­های مستقل از جانب سایر کشورهای عرب را ندارند و به دنبال یکپارچه کردن آن‌ها بر اساس رویکردهای این دو کشور هستند که با مقاومت کشورهای عمان، قطر و تا حدودی اردن روبرو شده­اند که در صورت ادامه این امر به بروز بحران­های بیشتر نیز تبدیل خواهد شد.

 

جمع‌بندی

با توجه به واکاوی‌هایی که پیرامون تحلیل‌های موجود صورت پذیرفته است به نظر می‌رسد که در ماه اخیر این تحلیل‌ها اساساً بر چندین موضوع مهم تمرکز داشته‌اند که توجه به این موضوعات برای حفظ امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران حیاتی است. در این بخش به بررسی و جمع‌بندی این موضوعات می‌پردازیم.

قبل از هر چیز خروج آمریکا از برجام و سیاست‌های ترامپ پس از خروج موردتوجه کارشناسان قرارگرفته است. یافته‌های تحلیل‌های این بخش نشان می‌دهد که ترامپ و تیم سیاست خارجی او در تلاش‌اند تا گزینه‌ی تغییر رژیم را در ایران در پیش بگیرند و زمینه را برای اعمال فشارهای اقتصادی فراهم آورند. هرچند که دیدگاه‌ها در این زمینه متفاوت است و برخی معتقدند که ترامپ نمی‌تواند در این زمینه به موفقیت‌های چندانی دست یابد. همچنین مسئله‌ی هماهنگی با اتحادیه‌ی اروپا و دیدگاه‌های اتحادیه نسبت به خروج ترامپ از برجام نیز موردبررسی قرارگرفته است که در این رابطه می‌توان به این نتیجه دست یافت که اتحادیه‌ی اروپا در تلاش است تا یک سیاست مستقلی را در پیش گیرد اما موفقیت این سیاست زیر سؤال است و به نظر می‌رسد که اتحادیه‌ی اروپا نیز درنهایت با آمریکا همگام خواهد شد و در راستای تحریم جمهوری اسلامی ایران گام بر خواهد داشت. لذا در یک نگاه کلی می‌توان اعمال فشار اقتصادی و تلاش برای تغییر حکومت را گام بعدی ترامپ بعد از خروج از برجام دانست.

مسئله‌ی تنش رو به رشد بین رژیم صهیونیستی و ایران در سوریه و همچنین امکان وقوع یک جنگ بین دو طرف نیز ازجمله مهم‌ترین مباحث موردتوجه بوده است. جمهوری اسلامی ایران دامنه‌ی فعالیت‌های خود و نیروهای حامی مانند حزب‌الله را در مرزهای اسرائیل افزایش داده است و این مسئله منجر به خشم اسرائیل و موضع‌گیری نظامی آن شده است. اسرائیل تلاش کرده است تا ضعف خود را از طریق هجوم به مواضع ایران در سوریه جبران نماید. همچنین اسرائیل تلاش کرده است تا از طریق رایزنی با روسیه و اروپا زمینه را برای عقب‌نشینی نیروهای ایران از بخش جنوبی سوریه فراهم سازد که برخی از کارشناسان از این رایزنی‌ها به‌عنوان یک هنر و فن دیپلماتیک موفق یاد می‌کنند و برخی نیز معتقدند که این مذاکرات راه به‌جایی نخواهد برد و روسیه به‌راحتی نیروهای ایران را از جنوب سوریه عقب نخواهد برد.

انتخابات پارلمانی عراق و تأثیر آن بر معادلات منطقه‌ای نیز از مسائل مهم ماه اخیر بوده است که در این رابطه چندین موضوع موردبررسی قرارگرفته است. نخستین بحث ارتباط این انتخابات با نفوذ جمهوری اسلامی ایران و حفظ قدرت تهران در عراق بوده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که تهران تمام تلاش خود را برای تأثیرگذاری بر آینده‌ی سیاسی عراق به کار بسته است و به نظر می‌رسد که بتواند در این زمینه موفقیت‌هایی را به دست آورد. لذا انتخابات عراق یکی از فرآیندهای سیاسی است که همچنان بر نقش رو به رشد تهران در منطقه صحه خواهد گذاشت. بحث دوم که موردبررسی قرارگرفته است امکان بهره‌برداری کشورهای عربی حوزه‌ی خلیج‌فارس از این انتخابات بوده است. به نظر می‌رسد که کشورهای عربی حوزه‌ی خلیج‌فارس در تلاش‌اند تا با بهره‌برداری از ملی‌گرایی عراقی و همچنین شکاف بین نخبگان و مردم زمینه‌ی نفوذ خود را در عراق فراهم سازند و از طرفی نفوذ ایران را نیز کاهش دهند.

 

اندیشکده چتم هاوس/ مقاله/

 

ترجمه و خلاصه توسط موسسه مطالعات راهبردی جهان‌پژوه

مسئولیت کامل مطالب ارایه شده در بخش رصد اندیشکده های خارجی به عهده نویسنده یا نویسندگان آنها است و هدف موسسه صرفا آشنایی با نوع نگاه و رویکرد آنها است

 

 

[۱] https://www.chathamhouse.org/expert/comment/one-year-gulf-split-here-stay

[۲] Jane Kinninmont


نوشته شده توسط:دکتر قاسمی - 474 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: 268
برچسب ها:
دیدگاه ها